Łaty dachowe przenoszą ciężar dachówek na krokwie, dlatego ich przekrój musi odpowiadać masie pokrycia i odległości między krokwiami. Dachówka ceramiczna lub betonowa waży około 40–50 kg na metr kwadratowy, czyli kilka razy więcej niż blachodachówka. Zbyt cienka łata ugina się pod takim obciążeniem, a rzędy dachówek tracą równą linię i szczelność zakładów. Jakie wymiary łat dachowych sprawdzą się pod konkretne pokrycie i konstrukcję dachu?
Jakie wymiary łat dachowych stosuje się pod dachówkę?
Pod dachówkę ceramiczną i betonową stosuje się najczęściej łaty o przekroju 38 x 50 mm albo 40 x 60 mm. Pierwsza liczba oznacza grubość, czyli wysokość łaty mierzoną prostopadle do połaci, a druga szerokość podstawy leżącej na kontrłacie. Łata o przekroju 38 x 50 mm wystarcza pod dachówkę ceramiczną, gdy krokwie stoją nie dalej niż co 80–90 cm. Większy przekrój, 40 x 60 mm albo 50 x 50 mm, wybiera się do dachów o szerszym rozstawie krokwi oraz w regionach z dużym obciążeniem śniegiem.
Dla porównania pod blachodachówkę wystarczają łaty 30 x 50 mm, bo arkusz blachy waży około 5 kg na metr kwadratowy. Takiego przekroju nie należy jednak przenosić na dach kryty dachówką ceramiczną, nawet jeśli różnica kilku milimetrów wydaje się niewielka. Łata o grubości 30 mm ugina się pod ciężarem kilku rzędów dachówek, zwłaszcza zimą, gdy na połaci leży warstwa mokrego śniegu. Ugięcie widać później jako faliste rzędy dachówek i rozszczelnione zakłady, przez które woda dostaje się pod pokrycie.
Od czego zależy przekrój łaty dachowej?
Przekrój łaty zależy przede wszystkim od rozstawu krokwi, bo to on wyznacza odcinek, na którym łata pracuje między podporami. Im dalej od siebie stoją krokwie, tym mocniej ugina się każdy fragment łaty obciążony dachówkami. Krokwie rozstawione co 100–120 cm wymagają więc grubszych łat niż konstrukcja z krokwiami co 80 cm, mimo identycznego pokrycia. Z tego powodu przekrój dobiera się zawsze do konkretnego dachu, a nie według jednego wymiaru uznanego za uniwersalny.
Drugim czynnikiem jest strefa obciążenia śniegiem, w której stoi budynek. Polska norma dzieli kraj na kilka stref, a w górach i na północnym wschodzie śnieg obciąża dach wyraźnie mocniej niż na zachodzie kraju. Znaczenie ma też kąt nachylenia połaci, ponieważ na łagodnych dachach śnieg zalega dłużej i w grubszej warstwie. Ostateczny przekrój łat podaje projektant konstrukcji dachu, dlatego przed zakupem drewna należy sprawdzić ten wymiar w projekcie budowlanym.
Jakie wymiary mają kontrłaty pod łatami?
Kontrłaty mają najczęściej przekrój 25 x 50 mm, 32 x 50 mm albo 40 x 50 mm i biegną wzdłuż krokwi, na membranie dachowej. Odsuwają łaty od membrany i tworzą szczelinę wentylacyjną, którą powietrze płynie od okapu do kalenicy. Wyższa szczelina pozwala wilgoci spod dachówek odparowywać szybciej, więc grubość kontrłaty wpływa bezpośrednio na trwałość całego pokrycia. Na długich połaciach i dachach o małym spadku stosuje się kontrłaty o grubości 32 mm i więcej, ponieważ w niskiej szczelinie powietrze porusza się tam zbyt wolno.
Szerokość kontrłaty odpowiada szerokości łaty, czyli 50 mm, aby obie warstwy stabilnie do siebie przylegały. Kontrłatę przybija się do krokwi przez membranę, więc jej grubość decyduje też o długości potrzebnych gwoździ. Gwóźdź musi przejść przez kontrłatę i membranę, a potem głęboko zakotwić się w krokwi. Do tego celu wybiera się gwoździe ocynkowane albo pierścieniowe, które nie rdzewieją w wilgotnej szczelinie i trudniej je wyrwać.
Jak ustala się rozstaw łat pod dachówkę?
Rozstaw łat wynika z modelu dachówki i dla dachówek ceramicznych oraz betonowych mieści się najczęściej w zakresie od około 31 do 37 cm. Producent podaje ten zakres w karcie technicznej jako odległości, w których dachówka zachodzi na sąsiedni rząd na właściwą długość. Przed łatowaniem dekarz mierzy połać od okapu do kalenicy i dzieli ją tak, aby wszystkie rzędy miały jednakowy rozstaw mieszczący się w tym zakresie. Odstęp pierwszej łaty od okapu i ostatniej od kalenicy ustala się osobno, według wytycznych producenta danej dachówki.
Pierwsza łata od strony okapu jest grubsza od kolejnych, najczęściej o kilkanaście milimetrów. Dolny rząd dachówek nie opiera się bowiem na żadnym rzędzie poniżej i bez takiego podniesienia leżałby bardziej płasko niż reszta pokrycia. Grubsza łata wyrównuje ten kąt, dzięki czemu pierwszy rząd przylega do drugiego tak samo szczelnie jak wszystkie następne. Zamiast kupować osobny przekrój, można też przybić na zwykłej łacie dodatkową listwę o odpowiedniej grubości.
Jakie drewno wybrać na łaty dachowe?
Na łaty dachowe stosuje się drewno sosnowe lub świerkowe, najlepiej w klasie wytrzymałości C24, wysuszone do wilgotności około 18–20%. Zbyt mokre drewno kurczy się po montażu, a łaty skręcają się i wyciągają gwoździe z kontrłat. Materiał powinien być zaimpregnowany środkiem przeciw grzybom i owadom, ponieważ w szczelinie pod dachówką wilgotność zmienia się przez cały rok. Wymiar łat najlepiej sprawdzić suwmiarką już podczas odbioru, bo różnica kilku milimetrów w grubości przenosi się na nierówne rzędy dachówek.
Łaty o przekroju 38 x 50 mm i 40 x 60 mm najłatwiej kupić w składzie drewna, takim jak https://sklad-drzewny.com/, gdzie przed zamówieniem całej partii można porównać klasę drewna, sposób impregnacji i dostępne długości. Łaty sprzedaje się najczęściej w odcinkach od 4 do 6 m, a dłuższe elementy ograniczają liczbę łączeń na połaci. Każde łączenie musi wypadać na kontrłacie nad krokwią, więc długość łaty dobiera się jako wielokrotność rozstawu krokwi. Pod dachówkę wybiera się łaty kalibrowane, czyli przycięte na jednakowy wymiar na całej długości, które leżą równo i nie wymagają podkładania klinów.
Ile łat potrzeba na metr kwadratowy dachu?
Zapotrzebowanie na łaty oblicza się, dzieląc 1 m przez rozstaw łat wyrażony w metrach. Dla rozstawu 33 cm wynik wynosi około 3 metrów bieżących łat na każdy metr kwadratowy połaci. Kontrłat potrzeba znacznie mniej, bo biegną wzdłuż krokwi: przy krokwiach rozstawionych co 90 cm wychodzi nieco ponad 1,1 metra bieżącego na metr kwadratowy. Do obliczonej ilości dolicza się zapas około 10% na docinki przy koszach, narożach i oknach dachowych. Tak policzony materiał pozwala zamówić drewno jednorazowo, bez dokupywania brakujących odcinków z innej partii o odmiennej wilgotności.
