Pasmo w Beskidach Zachodnich, na granicy województw śląskiego i małopolskiego, o powierzchni 377,3 km², w którym żaden szczyt nie przekracza 950 m n.p.m. – to właśnie Beskid Mały. Jego najwyższy wierzchołek, Czupel, ma według różnych map 930 albo 933 m n.p.m., a dolina Soły z Jeziorem Międzybrodzkim dzieli pasmo na zachodnią grupę Magurki Wilkowickiej i wschodni Beskid Andrychowski. Najszersze panoramy zobaczysz jednak nie z najwyższych szczytów, tylko z Żaru, Jaworzyny i Magurki Wilkowickiej, bo większość wierzchołków porasta las. Od której części pasma zacząć, jeśli masz na wycieczkę jeden dzień i startujesz z Bielska-Białej?
Co znajdziesz w artykule
- Czupel ma według różnych map 930 albo 933 m n.p.m., a w obu wariantach jest wyższy od Łamanej Skały (929 m n.p.m.), drugiego szczytu pasma.
- Najszersze panoramy otwierają się z Żaru, Jaworzyny i Magurki Wilkowickiej, bo wierzchołek Czupla i większość pozostałych szczytów porasta las.
- Dolina Soły dzieli Beskid Mały na grupę Magurki Wilkowickiej na zachodzie i Beskid Andrychowski na wschodzie, a od tego podziału zależy wybór miejscowości startowej.
- Mały Szlak Beskidzki ma czerwone znaki, zaczyna się w Bielsku-Białej Straconce i nie wymaga sprzętu, a o jego trudności decyduje suma podejść na kolejnych etapach.
- Zaporę Porąbka budowano w latach 1928–1937 i to ona utworzyła Jezioro Międzybrodzkie, nad którym wznosi się Żar z górnym zbiornikiem elektrowni z 1979 roku.
- W Parku Krajobrazowym Beskidu Małego leżą rezerwaty Zasolnica, Szeroka w Beskidzie Małym i Madohora, w których poruszasz się wyłącznie wyznaczonym szlakiem.
- Numery alarmowe GOPR to 985 i 601 100 300, a aplikacja Ratunek przesyła ratownikom lokalizację osoby wzywającej pomoc.
Gdzie leży Beskid Mały i czym różni się od sąsiednich pasm?
Beskid Mały leży w województwach śląskim i małopolskim i rozciąga się między Bielskiem-Białą na zachodzie a Wadowicami i Suchą Beskidzką na wschodzie. Jako mezoregion Beskidów Zachodnich zajmuje 377,3 km².
Od północy i zachodu pasmo graniczy z Pogórzem Śląskim, od południa z Kotliną Żywiecką i Pasmem Pewelsko-Krzeczowskim, a od wschodu z Beskidem Makowskim i Pogórzem Wielickim. Wody spływają stąd do trzech dopływów Wisły: Białej, Soły i Skawy. Na wschodnim obrzeżu, w dolinie Skawy, leży Jezioro Mucharskie z zaporą Świnna Poręba.
Najważniejszą granicą wewnątrz pasma jest dolina Soły, spiętrzonej w trzech zbiornikach: Żywieckim, Międzybrodzkim i Czanieckim. Na zachód od rzeki leży grupa Magurki Wilkowickiej z Czuplem i jej imiennym szczytem, a na wschód Beskid Andrychowski z Łamaną Skałą i Leskowcem. Wycieczka z Bielska-Białej, Wilkowic albo Łodygowic prowadzi szybciej do zachodniej grupy, a z Andrychowa czy Rzyk bliżej jest do tych wschodnich grzbietów.
Nazwa pasma nawiązuje do niewielkich wysokości. Zbocza są łagodne i w większości zalesione, więc Beskid Mały wymaga mniej wysiłku niż wyższy Beskid Śląski czy Żywiecki i dobrze nadaje się na pierwsze górskie wędrówki.
Jakie są najwyższe szczyty Beskidu Małego?
Najwyższym szczytem Beskidu Małego jest Czupel, który według różnych źródeł ma 930 albo 933 m n.p.m. Pozostałe czołowe wierzchołki pasma są od niego niższe zaledwie o 1 do 24 metrów. Oto cztery najwyższe szczyty pasma:
- Czupel (930 lub 933 m n.p.m.), grupa Magurki Wilkowickiej
- Łamana Skała (929 m n.p.m.), Beskid Andrychowski
- Leskowiec (922 m n.p.m.), Beskid Andrychowski
- Magurka Wilkowicka (909 m n.p.m.), grupa Magurki Wilkowickiej
Przy tak małych różnicach o wyborze celu decyduje nie liczba metrów, tylko widok i dojście. Wierzchołki porasta las, więc szerokie panoramy otwierają się wyłącznie z odsłoniętych miejsc. Takimi punktami są Żar (761 m n.p.m.), Jaworzyna i Magurka Wilkowicka, skąd widać dolinę Soły i sąsiednie pasma.
Czupel i Magurka Wilkowicka leżą na jednym grzbiecie zachodniej grupy, a Łamana Skała i Leskowiec na grzbiecie Beskidu Andrychowskiego. Każdą z tych par da się zdobyć podczas jednej wycieczki.
Czy z Czupla, najwyższego szczytu Beskidu Małego, zobaczysz panoramę?
Z Czupla, najwyższego szczytu Beskidu Małego, pełnej panoramy nie zobaczysz, bo wierzchołek porasta las. Czupel leży w grupie Magurki Wilkowickiej, na zachód od doliny Soły, i należy do Korony Gór Polski.
W źródłach znajdziesz dwie wysokości Czupla: 930 i 933 m n.p.m. Rozbieżność wynika z różnych pomiarów i wydań map. W obu wariantach Czupel jest wyższy od Łamanej Skały (929 m n.p.m.), więc jego pierwszeństwo w paśmie nie budzi wątpliwości.
Widok na Kotlinę Żywiecką i Beskid Śląski lepiej złapiesz z sąsiedniej Magurki Wilkowickiej, położonej na tym samym grzbiecie. Łącząc oba szczyty w jednej wycieczce, zdobędziesz najwyższy punkt pasma i zobaczysz panoramę tego samego dnia.
Dlaczego Łamaną Skałę nazywa się też Madohorą?
Łamana Skała (929 m n.p.m.) to najwyższy wierzchołek Beskidu Andrychowskiego i drugi co do wysokości szczyt Beskidu Małego. Niektóre źródła utożsamiają ją z Madohorą, więc jeśli trafisz na obie nazwy w różnych opisach tras, chodzi o ten sam rejon grzbietu.
Madohora to także nazwa rezerwatu przyrody w Parku Krajobrazowym Beskidu Małego. Szlak w okolicy szczytu może więc prowadzić przez teren rezerwatu, gdzie obowiązują ostrzejsze zasady niż w pozostałej części parku, z zakazem schodzenia ze znakowanej ścieżki na czele.
Najkrótsze dojście i kolor szlaku sprawdzisz na mapie turystycznej Beskidu Małego. Leskowiec leży na tym samym grzbiecie, dlatego oba szczyty Beskidu Andrychowskiego łatwo zdobyć jednego dnia.
Co czeka na Leskowcu?
Leskowiec (922 m n.p.m.) to trzeci co do wysokości szczyt Beskidu Małego, położony we wschodniej części pasma, w Beskidzie Andrychowskim. W jego rejonie działa schronisko turystyczne, więc na grzbiecie zjesz ciepły posiłek albo przenocujesz.
Popularne wejścia prowadzą od strony Rzyk i Ponikwi, przez zalesione zbocza. Czas przejścia każdego wariantu podają drogowskazy PTTK (Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego) ustawione na początku szlaku.
Schronisko w rejonie Leskowca to wygodna baza do dłuższej wędrówki po Beskidzie Andrychowskim. Z jednego noclegu da się zrobić wypady na Łamaną Skałę i sąsiednie wierzchołki bez przenoszenia całego bagażu.
Dlaczego warto wejść na Magurkę Wilkowicką?
Magurka Wilkowicka (909 m n.p.m.) łączy w jednym miejscu widok, schronisko i krótkie dojście z dolin. W swojej grupie ustępuje wysokością tylko Czuplowi, a od niej pochodzi nazwa całej zachodniej części pasma.
Obok Żaru i Jaworzyny Magurka Wilkowicka należy do trzech miejsc w Beskidzie Małym z najszerszymi panoramami. Na szczycie stoi schronisko PTTK, więc po podejściu można odpocząć pod dachem i zjeść ciepły posiłek.
Popularne wejścia prowadzą z Wilkowic i Bystrej, miejscowości położonych tuż pod grzbietem od strony Bielska-Białej. Dojazd z miasta jest krótki, dlatego na Magurkę Wilkowicką można zdążyć nawet w krótki jesienny dzień.
Jakie szlaki w Beskidzie Małym wybrać na pierwszą wycieczkę?
Na pierwszą wycieczkę w Beskidzie Małym wybierz trasę na szczyt ze schroniskiem albo punktem widokowym, bo cel na końcu podejścia motywuje do marszu, zwłaszcza dzieci. Szczyty poniżej 950 m n.p.m. i zalesione zbocza oznaczają łagodne podejścia bez potrzeby doświadczenia górskiego. Na początek sprawdzą się trzy trasy:
- Wilkowice – Magurka Wilkowicka: krótkie podejście od strony Bielska-Białej, na szczycie schronisko PTTK i jedna z najszerszych panoram pasma.
- Międzybrodzie Bialskie – Żar: wejście znad Jeziora Międzybrodzkiego na szczyt 761 m n.p.m. z widokiem na jezioro, z możliwością zjazdu koleją szynowo-terenową.
- Bielsko-Biała Straconka – Hrobacza Łąka: start w granicach miasta i schronisko na końcu podejścia.
Każdą z tych tras przejdziesz w ciągu jednego dnia, bez noclegu. Czasy przejść i przewyższenie, czyli różnicę wysokości między punktem startu a szczytem, odczytasz z drogowskazów PTTK i z mapy turystycznej pasma. Przewyższenie mówi o wysiłku więcej niż długość trasy: dwa kilometry stromego podejścia zmęczą bardziej niż pięć kilometrów po płaskim grzbiecie.
Z dziećmi najprościej zaplanować wycieczkę na Żar, bo jedną stronę pokonasz koleją, jeśli kursuje w wybranym terminie. Na Magurce Wilkowickiej i Hrobaczej Łące schronisko na końcu podejścia oznacza miejsce na odpoczynek i ciepły posiłek, co dla najmłodszych bywa mocniejszym argumentem niż sam widok.
Czy Mały Szlak Beskidzki jest trudny?
Mały Szlak Beskidzki ma czerwone oznakowanie i zaczyna się w Bielsku-Białej Straconce. Nie jest trudny technicznie: nie wymaga sprzętu ani doświadczenia wysokogórskiego, a wysiłek wynika z sumy podejść na kolejnych etapach.
W Beskidzie Małym trasa prowadzi przez Międzybrodzie Bialskie, Międzybrodzie Żywieckie i Krzeszów do Zembrzyc. Stamtąd szlak biegnie dalej przez Beskid Makowski i Beskid Wyspowy aż na Luboń Wielki, więc odcinek w Beskidzie Małym to tylko część całej trasy.
Szlak najlepiej podzielić na jednodniowe etapy albo zaplanować dwudniową wędrówkę z noclegiem w połowie. Naturalne miejsca postoju to schroniska na grzbietach oraz pensjonaty w Międzybrodziu Bialskim i Międzybrodziu Żywieckim, gdzie trasa przecina dolinę Soły.
Długość odcinków i ich przebieg sprawdzisz na aktualnej mapie turystycznej, a suma kilometrów i przewyższeń podpowie, ile etapów wybrać. Szlak można też przechodzić fragmentami w kolejne weekendy, za każdym razem zaczynając w miejscowości, w której skończył się poprzedni etap.
Ile trwa wejście na Czupel?
Czas wejścia na Czupel zależy od punktu startu. Najczęściej rusza się z Łodygowic, Wilkowic albo Międzybrodzia Bialskiego, a dokładny czas dla każdego z tych wariantów podaje drogowskaz PTTK na początku szlaku i mapa turystyczna Beskidu Małego.
Wszystkie trzy miejscowości leżą w dolinach, kilkaset metrów niżej niż wierzchołek, więc podejście trwa dłużej niż zejście. Drogowskazy PTTK podają czas osobno dla kierunku w górę i w dół. Planując wycieczkę, zsumuj obie wartości i dolicz przerwy.
Najkrótsze wejście wybierzesz, gdy zależy ci wyłącznie na zdobyciu najwyższego szczytu pasma. Wariant łączony z Magurką Wilkowicką jest dłuższy, ale prowadzi przez punkt widokowy, którego na zalesionym wierzchołku Czupla brakuje.
W Łodygowicach, Wilkowicach i Międzybrodziu Bialskim sprawdź wcześniej na mapie, gdzie zaparkujesz blisko początku szlaku. Dzięki temu nie stracisz czasu na szukanie miejsca rano, przed wyjściem na trasę.
Co zobaczysz nad Jeziorem Międzybrodzkim i na górze Żar?
Z góry Żar (761 m n.p.m.) zobaczysz jedną z najlepszych panoram Beskidu Małego, z Jeziorem Międzybrodzkim u stóp. Na szczyt wejdziesz szlakiem z Międzybrodzia Bialskiego albo wjedziesz koleją szynowo-terenową, o ile kursuje w terminie wycieczki. Godziny kursów i ceny biletów sprawdź przed wyjazdem.
Jezioro Międzybrodzkie powstało w 1937 roku, po spiętrzeniu Soły Zaporą Porąbka. Zaporę budowano w latach 1928–1937, ma ponad 37 m wysokości i 260 m długości, a zbiornik chroni dolinę Soły przed powodzią.
Jezioro leży między Międzybrodziem Bialskim a Międzybrodziem Żywieckim i przez Sołę łączy się z Jeziorem Żywieckim powyżej oraz Jeziorem Czanieckim poniżej. Obie miejscowości to wygodna baza z noclegiem nad wodą i krótkim dojściem do szlaków po obu stronach doliny.
Na szczycie Żaru znajduje się górny zbiornik elektrowni szczytowo-pompowej Porąbka-Żar z 1979 roku, opisywany jako najwyżej położony zbiornik wodny w Polsce. Widok na jezioro i możliwość wjazdu koleją sprawiają, że Żar to jedna z najłatwiej dostępnych atrakcji Beskidu Małego dla osób, które nie chcą długo podchodzić.
Jakie zasady obowiązują w Parku Krajobrazowym Beskidu Małego?
W Parku Krajobrazowym Beskidu Małego obowiązują łagodniejsze przepisy niż w parku narodowym, a najostrzejsze zasady dotyczą rezerwatów przyrody. Park obejmuje obie części pasma, czyli grupę Magurki Wilkowickiej i Beskid Andrychowski, więc na większości tras jesteś na jego terenie.
W granicach parku leżą trzy rezerwaty: Zasolnica, Szeroka w Beskidzie Małym i Madohora. Ich granice zaznacza mapa turystyczna, a w terenie tablice ustawione na skraju chronionego obszaru.
Wchodząc do rezerwatu, poruszaj się wyłącznie wyznaczonym szlakiem i nie zrywaj roślin. Na terenie całego parku ognisko rozpalisz tylko w miejscu do tego przeznaczonym, a rowerem pojedziesz po trasach dopuszczonych do ruchu rowerowego. Szczegółowe zakazy dla konkretnego rezerwatu podaje tablica informacyjna na jego granicy.
Gdzie przenocować w Beskidzie Małym?
W Beskidzie Małym przenocujesz w schroniskach na grzbietach albo w pensjonatach i kwaterach w dolinach, głównie wokół Jeziora Międzybrodzkiego i Czanieckiego. Schronisk jest niewiele, więc nocleg na weekend rezerwuj z wyprzedzeniem.
Schroniska znajdziesz między innymi na Magurce Wilkowickiej, na Hrobaczej Łące i w rejonie Leskowca. Dwa pierwsze leżą w zachodniej części pasma, niedaleko Bielska-Białej, a schronisko w rejonie Leskowca to baza we wschodnim Beskidzie Andrychowskim.
Przed wyjazdem sprawdź na stronie schroniska, czy obiekt jest czynny w wybranym terminie i czy przyjmuje rezerwacje. Godziny otwarcia zmieniają się sezonowo.
Planując przejście Małego Szlaku Beskidzkiego, dopasuj noclegi do etapów. Pierwszy nocleg wypada w zachodniej części pasma albo nad Jeziorem Międzybrodzkim, a kolejny w dolinach po wschodniej stronie Soły.
Jak dojechać w Beskid Mały i skąd ruszać na szlak?
Głównym punktem wypadowym w Beskid Mały jest Bielsko-Biała. Pociągiem dojedziesz tu z Krakowa, Katowic, Warszawy i Zakopanego, a samochodem z Krakowa drogą prowadzącą przez Bielsko-Białą do Cieszyna.
Jeśli przylatujesz samolotem, najbliżej masz lotniska Kraków-Balice i Katowice-Pyrzowice. Z obu dalej jedziesz do Bielska-Białej albo prosto do miejscowości pod szlakiem. Najważniejsze miejscowości startowe w Beskidzie Małym to:
- Wilkowice i Bystra: wejścia na Magurkę Wilkowicką i Czupel
- Łodygowice: wejście na Czupel od strony Kotliny Żywieckiej
- Międzybrodzie Bialskie: wejścia na Żar i Czupel oraz noclegi nad jeziorem
- Międzybrodzie Żywieckie i Porąbka: dolina Soły, Zapora Porąbka i Mały Szlak Beskidzki
- Andrychów i Rzyki: wejścia na Leskowiec i grzbiet Beskidu Andrychowskiego
- Bielsko-Biała Straconka: początek Małego Szlaku Beskidzkiego i trasa na Hrobaczą Łąkę
Rozkład autobusów z Bielska-Białej do miejscowości pod szlakiem sprawdź przed wyjazdem, bo kursy zmieniają się sezonowo. Od tego zależy, czy zdążysz zejść do doliny przed ostatnim powrotnym połączeniem.
Beskid Mały mapa: z jakiej mapy i aplikacji korzystać?
Do planowania wycieczek w Beskidzie Małym najlepiej sprawdzi się papierowa mapa turystyczna w skali 1:50 000 lub dokładniejszej oraz aplikacja z trasami offline, np. mapa-turystyczna.pl. Mapa papierowa nie potrzebuje baterii ani zasięgu, a aplikacja szybko policzy czas przejścia wybranego wariantu.
Na mapie sprawdzisz kolory szlaków, czasy przejść między węzłami i granice rezerwatów Parku Krajobrazowego Beskidu Małego. W skali 1:50 000 jeden centymetr na mapie odpowiada 500 m w terenie, a to wystarcza do odczytania ścieżek, schronisk i punktów widokowych.
Mapę offline pobierz w aplikacji jeszcze w domu, bo w zalesionych dolinach zasięg telefonu słabnie. Kupując mapę papierową, sprawdź rok wydania: przebieg szlaków i lista schronisk zmieniają się, a nowsze wydanie uwzględnia te zmiany.
Czy w Beskidzie Małym są niedźwiedzie?
Niedźwiedź nie należy do stałych mieszkańców Beskidu Małego, ale pojedyncze osobniki mogą przechodzić tu z wyższych, sąsiednich pasm. Znacznie częściej spotkasz na szlaku dziki i sarny.
Jeśli zobaczysz dzikie zwierzę, nie uciekaj i nie podchodź bliżej. Zatrzymaj się, a potem powoli wycofaj tą samą drogą, nie odwracając się plecami. Młode omijaj z daleka, bo w pobliżu prawie zawsze jest matka.
Idąc przez las, odzywaj się co jakiś czas, żeby zwierzę usłyszało cię z daleka i zdążyło odejść. Jedzenie trzymaj w zamkniętym plecaku, a resztek nie zostawiaj na szlaku, bo zapach przyciąga dziki. W sytuacji zagrożenia dzwoń do GOPR (Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego).
Jaka pogoda czeka na szlakach Beskidu Małego jesienią i zimą?
Niskie wysokości Beskidu Małego nie gwarantują łagodnej pogody: na odsłoniętych miejscach, takich jak Żar i Magurka Wilkowicka, wieje silniej niż w dolinach. Jesienią i zimą na grzbietach szybciej robi się ciemno. Ścieżki pokrywają wtedy mokre liście, błoto, a czasem lód.
W tym okresie spakuj czołówkę i raczki, czyli lekkie nakładki z kolcami na buty. Trasę zaplanuj tak, żeby zejść do doliny przed zmrokiem. Zimą wybieraj krótsze warianty, bo marsz po oblodzonej ścieżce trwa dłużej niż czas podany na drogowskazie.
Prognozę dla gór sprawdź przed wyjściem w serwisach IMGW (Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej) i GOPR. Numery alarmowe GOPR to 985 i 601 100 300, a aplikacja Ratunek wzywa pomoc jednym przyciskiem i przy okazji przesyła ratownikom lokalizację osoby wzywającej pomoc.
FAQ
Czy Beskid Mały nadaje się na pierwsze wyjście w góry?
Tak, szlaki w Beskidzie Małym nie mają odcinków eksponowanych ani ubezpieczonych łańcuchami, więc poradzisz sobie bez doświadczenia górskiego. Wystarczą buty trekkingowe z bieżnikiem i kurtka przeciwdeszczowa w plecaku, bo po deszczu ścieżki na zalesionych podejściach robią się śliskie.
Ile dni potrzeba, żeby poznać Beskid Mały?
Na najwyższe szczyty wystarczy weekend: pierwszy dzień przeznacz na grupę Magurki Wilkowickiej, drugi na grzbiet Beskidu Andrychowskiego. Nocleg najwygodniej zaplanować nad Jeziorem Międzybrodzkim, bo leży między obiema częściami pasma.
Czy wstęp na szlaki Beskidu Małego jest płatny?
Nie, Park Krajobrazowy Beskidu Małego nie pobiera opłat za wejście na szlaki, inaczej niż wiele parków narodowych. Zapłacisz najwyżej za parking w miejscowości startowej, jeśli jest płatny, i za wjazd koleją na Żar.
Czy po Beskidzie Małym można chodzić z psem?
Tak, z psem wejdziesz na szlaki Parku Krajobrazowego Beskidu Małego, o ile trzymasz go na smyczy. Weź dla niego zapas wody i przeczytaj tablicę na granicy rezerwatu, jeśli trasa przez niego prowadzi.
Kiedy najlepiej wybrać się w Beskid Mały?
Beskid Mały odwiedzisz o każdej porze roku, bo niskie, zalesione grzbiety zimą nie wymagają sprzętu poza raczkami. Latem połączysz wędrówkę z odpoczynkiem nad Jeziorem Międzybrodzkim, a jesienią zobaczysz z Żaru i Magurki Wilkowickiej kolorowe, liściaste lasy.
